Het zicht vanaf de uitkijktoren was niet erg helder vandaag maar ik zag genoeg 
om met andere bezoekers van te genieten en over te discussiëren. Bij 4, 7, 33 en 31 worden kranen opgebouwd, er wordt geheid bij 16 en bijna ook bij 28. De verhuizing van de kraan van molen 32 naar locatie 31 is van bovenaf goed te volgen. Ik zag de enorme contragewichten met zware trailers verplaatst worden en de witte kraandelen klaar liggen voor vervoer.
Ik sprak met een echtpaar uit Den Haag die bij haar zus op St. Philipsland logeerde en met de fiets de omgeving verkende. Ze wisten al veel van het Krammerproject via haar zus en vertelden dat haar zus gratis zonnepanelen kreeg vanwege de verandering van haar uitzicht. Ze verbaasden zich over dit cadeau voor het eventuele ongenoegen van aantasting van je vrije uitzicht met hoogstens 5 % van je gezichtsveld. Ze hadden in Den Haag een grote flat voor hun doorzonwoning in een rustige straat gekregen en nu was het altijd druk en lawaaierig voor hun deur en hun vrije uitzicht was met 90% verdwenen en de helft van de dag zat je in de schaduw van het gebouw. Ze hadden geen enkele compensatie gekregen en er had ook bijna niemand geklaagd want er is woningnood in Den Haag en er kwamen familie en vrienden in de flat wonen en de buurtsupermarkt kon met de nieuwe klanten open blijven. Het is geven en nemen als je samen in een klein landje leeft en daar is volgens hen niks mis mee.
Onder bij de toren zag ik de laatste werkzaamheden van het boren voor de buizen die vorige week nog naast de weg klaarlagen. Ik ging een praatje maken met de werklui die vol trots vertelden over de 760 meter buis die ze onder alle sluizen door hadden aangelegd. Door de buis moeten de stroomkabels van de molens naar het trafo-station gaan lopen en er komt ook nog een communicatiekabel door. Bij het boren wordt een vloeistof gebruikt die zwaarder is dan water om het instorten tegen te gaan en die stof hadden ze nu net eruit gespoeld met zoetwater dat met een tankauto was aangevoerd. Ze kwamen uit Lopik en Zaltbommel en ik vroeg de man uit Lopik of hij last had van de TV-toren bij IJsselstein die meer dan twee keer zo hoog is als de molens van de Krammer en rond Kerst ook nog verlicht is met honderden lampjes om een kerstboom voor te stellen. De toren stond er al toen hij geboren werd en hoort gewoon bij het landschap en ook de drie windmolens die bij zijn dorp gebouwd zijn, ziet hij als symbolen om ons land duurzamer te maken voor ons zelf en ons nageslacht. Zijn collega was wat kritischer en wilde een optelsom maken van alle stookolie en diesel die gebruikt wordt om deze 34 molens te bouwen. Niet alleen voor de aanvoer van ijzererts maar ook het transport van de onderdelen, het op en neer rijden en vliegen van personeel en de aantasting van de natuur in Zuid-Limburg waar de Pietersberg wordt afgegraven omdat we zoveel zand moeten hebben voor het beton van de schachten. Hoe belastend voor het milieu zijn de kunststof wieken? Na hoeveel jaar heb je niet alleen financieel maar ook ecologische winst met het bouwen van deze molens? Ik kon hem er geen antwoord op geven en vroeg hem naar alternatieven en we bespraken stroom uit golfslag, getijdenverschil, zonnepanelen , grote vliegers en kernfusie en waren het samen eens dat er nog niets kant en klaar is om momenteel de windmolens overbodig te maken. Een andere collega hoopte op molens op zee met een waterstoffabriek op een eiland op de Doggersbank en dan een pijpleiding naar het vaste land maar als dat door gaat duurt dat ook nog zeker 10 jaar en zijn we dan al klaar om op waterstof te gaan koken en rijden?
Toen ik weg reed zwaaide de portier.
